STRATEJİK PLANLAMA ve OKUL GELİŞİM HEDEFLERİNİN
BELİRLENMESİ
Planlı Okul Gelişim Modeli kapsamında okulda yürütülen okul gelişim sürecinin ikinci basamağı stratejik planlamanın yapılması olarak belirlenmiştir.Okulun stratejik planlaması okulun misyonunu, vizyonunu, değerlerini, stratejik amaçlarını , hedeflerini kapsar. Tüm bunların belirlenmesi okul gelişim sürecinin temel unsurlarıdır. Yani Stratejik Planlama bir okulun etkililiğinin ve sürekli gelişiminin anahtarıdır.
Planlı okul gelişim modeli uygulamaları ile değişen durumlara uyum sağlamak, orta ve kısa vadeli planlar yaparak bu planları uygulamak, yıllık hedefler belirlemek ve bu hedeflere ulaşma düzeylerini ölçmek, alternatif senaryolar oluşturmak gibi okul işleyişine yeni bir anlayış ve çalışma sistematiği kazandırmak amaçlanmaktadır. Okul gelişim süreci birbirini takip eden basamaklardan oluşmaktadır. Her basamak bir sonraki basamağın hazırlık aşamasıdır. Bu nedenle, sürecin sıralamasında değişiklik yapmak veya bazı bölümlerini özellikle stratejik planlama basamağını göz ardı etmek okul gelişiminde istenilen amaca ulaşmayı engelleyecek, sürecin etkililiğini azaltacaktır. Okul gelişim planının hazırlanmasında yapılacak ilk çalışma bu planın hazırlanmasını ve uygulanmasını koordine edecek, yürütecek bir ekibin oluşturulması, yani okul gelişim sürecinin sahibinin belirlenmesi aşamasıdır. OGYE` nin her yıl farklı kişilerden oluşması katılım, ekip çalışması ve sorumlulukların paylaşılması bakımından önemlidir. Okul gelişim sürecinin başarılı ve amacına uygun olarak yürütülmesindeki en büyük etken; okul yönetiminin inancı, desteği ve okul toplumunun okul gelişim çalışmalarının yararına inanmasıdır. Stratejik plân içinde okulun misyonu, vizyonu ilkeleri, değerleri, stratejik amaçları ve hedefleri bulunacağı için okul gelişiminden beklenenler stratejik plân ile açığa kavuşmuş olacaktır. Okulun stratejik planının hazırlanması yıllık okul gelişim planının hazırlanmasının ön koşulu olduğundan, okulun stratejik planı yapılmadan okul gelişim planının yapılması gerçekçi olmayacaktır. Stratejik amaçların ve hedeflerin, belirlenen vizyon ve misyona hizmet etmesi, vizyon, misyon ve değerler ile uyumlu olması gerekmektedir. Okulun stratejik planı, orta vadeli (3 yıl) bir planlamadır. Okul Gelişim Planı ise her yıl yapılacak olan bir plandır.Okulun stratejik planlaması yapılırken, okulun mevcut durumunu ortaya çıkararak stratejik planlamaya ve gelişim planına veri oluşturması amacıyla özdeğerlendirme çalışması da yapılacaktır. Okul gelişim planı, stratejik plan doğrultusunda yıllık olarak uygulanacak bir plandır. Stratejik planlamanın yıllık uygulama planına dönüştürülmesi okul gelişim planı biçiminde olacaktır. Stratejik planlama sürecinde `gitmek istediğimiz yere nasıl ulaşabiliriz?` sorusuna cevap niteliğinde oluşturulması gereken okul gelişim planı, okulun stratejik planı ile bütünleşik olmalıdır. Hedeflerin ortaya konulmasındaki temel amaç, stratejik amaçların gerçekleştirilme sürecinin nasıl yürütüleceğinin ortaya konmasıdır. Stratejik planlama sonucunda belirlenen hedefler OGYE tarafından önceliklendirilmelidir. Bu aşamada okulun vizyonu, hedefleri, kaynakları (insan ve mali kaynakları vb.) göz önünde bulundurulmalı, okul hedeflerinin okulun stratejik planında yer alan stratejik amaçlarına en fazla katkı sağlayacak şekilde önceliklendirilmesine dikkat edilmelidir. Okul o yıla ilişkin hedefleri önceliklendirme çalışmasını yaptıktan sonra, her bir hedefin yerine getirilmesinden yani çalışmadan sorumlu olacak kişileri belirlemeli, ekipleri, oluşturmalıdır.
MİSYON BİLDİRİMİ
Misyon bir örgütün varlık sebebidir; örgütün ne yaptığını, nasıl yaptığını ve kimin için yaptığını açıkça ifade eder. Misyon bildirimi stratejik plan dokümanının diğer kısımlarına da temel oluşturur.
Misyon bildiriminde aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:
Kısa, açık ve çarpıcı şekilde ifade edilmelidir.
Hizmetin yerine getirilme sürecini değil, hizmetin amacını tanımlamalıdır.
Yasal düzenlemelerle kuruluşa verilmiş olan görev ve yetkiler çerçevesinde belirlenmelidir.
Örgütün hizmet verdiği kişi ve kuruluşlar belirtilmelidir.
Örgütün sunduğu hizmet ve/veya ürünler tanımlanmalıdır.
Misyon Bildirimi İçin Cevaplanması Gereken Sorular:
Örgütün var olma nedeni nedir?
Örgüt kimlere hizmet sunuyor?
Örgüt hangi alanda çalışıyor?
Örgüt hangi ihtiyaçları karşılıyor?
Örgütün yerine getirmek zorunda olduğu yasal görevler nelerdir?
Örgütün amacı ilk kurulduğundan bu yana değişti mi?
MİSYON BİLDİRİMİ ÖRNEK
Misyon: Örnek İlköğretim Okulunun misyonu; okul çevresine ve öğrencilerimize güvenli bir ortamda nitelikli eğitim vermektir.
VİZYON BİLDİRİMİ
Vizyon örgütün geleceğini simgeler. Örgütün uzun erimde neleri yapmak istediğinin güçlü bir anlatımıdır. Vizyon bildirimi, örgütün kendisi için istediği geleceğin, iddialı ve aynı zamanda ulaşılabilir bir ifadesidir.Bu gelecek ifadesi, bir yandan çalışanları ve karar alıcıları ilerlemeye teşvik etmeli, diğer yandan da gerçekçi olmalıdır.
Güçlü bir vizyon aşağıdaki özelliklere sahiptir.
İdealisttir; yürekten gelmesi, hissedilmesi gerekir.
Özgündür; örgüte aidiyeti belirgindir.
Ayırt edicidir; örgütü diğer örgütlerden farklı kılar.
Çekicidir; örgüt içinden olan ve olmayan kişilerin ilgisini çeker, sinerji yaratır.
Vizyon Bildirimi İçin Cevaplanması Gereken Sorular şunlardır:
Örgütün ideal geleceği nedir?
Örgüt; vatandaşlar, diğer örgütler ve siyasi otorite tarafından nasıl algılanmak istiyor?
Örgütün bir vizyon ifadesi var mı? Varsa, yenilenmesi gerekiyor mu?
VİZYON BİLDİRİMİ ÖRNEKLERİ
Vizyon: Ülke düzeyinde; eğimde bir adım önce, bir adım önde olmak.
Vizyon: Çocuklarımızın düşlerinin buluştuğu bir okul yaratmak.
Vizyon: Evrensel eğitim ve öğretim ilkeleri doğrultusunda kurumsallaşmış bir okul kimliğine sahip olmak.
Vizyon: Geleceği bu günden yaşayarak, okulumuzdaki kaliteyi yükseltmek için eğitim ve öğretimde örnek ve önder olmak.
STRATEJİK AMAÇLAR
Amaçlar, örgüt kaynaklarının gelecekte ulaşılacak durumu gerçekleştirmek üzere düzenlenmesine, yani strateji oluşumuna temel teşkil eder. Strateji ve misyon amaçların gerçekleştirilmesinde bir araç konumundadır.Stratejik amaçlar belirli bir zaman diliminde kuruluşun ulaşmayı hedeflediği kavramsal sonuçlardır. Stratejik amaçlar ve hedefler stratejik planlama sürecinde kuruluşun ` Nereye ulaşmak istiyoruz?` sorusuna cevap verir.Stratejik amaç, örgütün genel bir çerçevede ulaşmayı düşündüğü noktanın ne olduğunu gösterir. Stratejik amaçlar, örgüt işlevini daha ileri bir noktaya götürecek nitelikte olmalı, ama aynı zamanda gerçekçi ve ulaşılabilir bir özellik taşımalıdır.Amaçlar, okulun strateji ve planlarına yol gösteren birer unsur oldukları gibi, hedeflerin oluşmasına da temel oluşturur.
Yol gösterici ve gerçekçi amaçların oluşturulması için gereken ilkeler şunlardır:
1. Amaçlar açık ve seçik olmalıdır.
2. Amaçlar iddialı, ama gerçekçi, ulaşılabilir ve çekici olmalıdır.
3. Amaçlar esnek olmalıdır.
4. Amaçlar ölçülebilir olmalıdır.
5. Kısa ve uzun dönemde erişilecek amaçlar birbirinden ayrılmalıdır.
6. Amaçlar uygulayıcılar tarafından benimsenmelidir.
7. Amaçlar motive edici olmalıdır.
8. Amaçlar her düzeyde birbiriyle uyumlu olmalıdır.
9. Misyon, vizyon ve ilkelerle uyumlu olmalıdır.
10. Örgütün misyonunu yerine getirmesine katkıda bulunmalıdır.
11. Örgütün şimdiki durumundan gelecekteki arzu edilen durumuna dönüşümünü sağlayabilecek nitelikte olmalıdır.
12. Ulaşılmak istenen noktayı açık bir şekilde ifade etmeli, ancak buna nasıl ulaşılacağını ayrıntılı olarak açıklamamalıdır.
13. Stratejik planlama sürecinin daha sonraki aşamaları için bir çerçeve sunmalıdır. Hedeflerin gerçekleştirilmesinde yol gösterici olmalıdır.
14. Örgütün öncelikleri ve durum analizi sonuçlarına göre şekillenmelidir.
15. Orta vadeli bir zaman dilimini kapsamalıdır.
16. Önemli dışsal değişiklikler olmadığı sürece değiştirilmemelidir.
Stratejik Amaçların Oluşturulması İçin Cevaplanması Gereken Sorular:
Örgüt misyonunu yerine getirmek için neler yapmalıdır?
Örgüt kısa ve orta vadede neleri başarmayı amaçlamaktadır?
Örgütün şu andaki faaliyetleri dış çevre ile uyumlu mudur, değilse ne değişmelidir?
Örgüt diğer kamu kuruluşları ile ortak amaçlara sahip midir?
STRATEJİK AMAÇ ÖRNEKLERİ
Stratejik amaç 1: Güvenli, sağlıklı ve albenisi olan bir çevre yaratılması için okulda istenmeyen davranışlar engellenecek, disiplin olayları ve kirlilik azaltılarak okulumuzdaki yaşam kalitesi yükseltilecektir.
Örnek olarak verilen stratejik AMAÇ 1`de, ulaşılmak istenen amacın yönü ve varılmak istenen nokta açık bir şekilde ifade edilmiştir.Geleceğe yönelik olarak güçlü bir çerçeve çizilmiştir. Amacın belirttiği hususlar hedeflerin nasıl geliştirileceği konusunda yol göstermektedir. Burada `güvenli, sağlıklı ve albenisi olan bir çevre yaratılması` ile kirliliğin azaltılması arasında bir ilişki kurulmaktadır.
Stratejik amaç 2: Okul veli işbirliği geliştirilecek, veli katılımına yönelik engeller belirlenerek gerekli önlemler alınacak, okul yönetimine veli katılımı arttırılacaktır.
Strateji amaç 3:Öğrenci başarısını geliştirmek için öğrenci merkezli eğitim anlayışı benimsenerek, öğrenme engelleri belirlenecek, eğitim öğretim ortamları ile ilgili süreçler yeniden tasarlanarak eğitim öğretim süreçlerinin niteliği geliştirilecektir.
HEDEFLER
Hedefler, stratejik amaçların gerçekleştirilebilmesi için ortaya konulan spesifik ve ölçülebilir alt amaçlardır. Stratejik amaçların aksine, hedefler sayısal olarak ifade edilirler ve daha kısa vadeyi kapsarlar. Bir stratejik amacı gerçekleştirmeye yönelik olarak birden fazla hedef belirlenebilir.
Hedefler;
Yeterince açık ve anlaşılabilir ayrıntıda olmalıdır.
Ölçülebilir olmalıdır.
İddialı olmalı, fakat imkansız olmamalıdır.
Sonuca odaklanmış olmalıdır.
Zaman çerçevesi belli olmalıdır.
Okul için belirlenen hedeflerden herkes aynı şeyi anlamalı, hedeflere ulaşma herkes için istenilir olmalıdır.
Hedef ifadeleri yazılırken dikkate alınması gereken ölçütler şunlardır:
Ölçülebilirlik; Ölçülebilirlik için zaman, harcama, maliyet gelir, başarı oranı vb. kavramlar kullanılır.
Ulaşılabilirlik; Hedefler gerçekçi ve ulaşılabilir olmalıdır.
Sınırlanabilirlik; Hedefler açık, kapsamlı, ancak sınırlanabilir olmalıdır.
Kabul edilebilirlik; Hedefler örgüt çalışanlarınca kabul edilebilir, benimsenebilir nitelikte olmalıdır.
Hedeflerin Oluşturulması İçin Cevaplanması Gereken Sorular
Hedefler, kuruluşun misyon, vizyon, ilkeler ve stratejik amaçları ile tutarlı mı?
Hangi spesifik sonuçlara ulaşmaya çalışılıyor? Sonucu etkileyen faktörler nelerdir?
Bir stratejik amaca ilişkin hedefler gerçekleştirildiğinde o stratejik amaca ulaşılabiliyor mu?
Hedefi belirli bir süre içinde gerçekleştirme zorunluluğu var mı?
İstenilen sonuçlara ne kadar zamanda ulaşılabilir?
Bu hedeflere ulaşmak için sağlanan gelişme nasıl ölçülür?
Kıyas noktaları nelerdir? Ne kadar gelişme sağlanabilir?
STRATEJİK PLANLAMA ve OKUL GELİŞİM HEDEFLERİNİN BELİRLENMESİ
