sınıf yönetimi ve disiplini Alıntı Değiştir Sil Konuyu böl
——————————————————————————–
SINIF YÖNETİMİ VE DİSİPLİN
6.1 Giriş
Beşinci ünitede kimya öğretiminde planlama üzerinde durulmuştur. Bu kapsamda ders ve yıllık planların dikkatlice hazırlanması vurgulanmıştır. Ancak, bir plan ne kadar iyi hazırlanırsa hazırlansın uygulanacağı ortam sınıf veya laboratuvardır. Eğer bu uygulama ortamının yönetimi ve disiplini etkili bir şekilde sağlanmamışsa, öğretimin kalitesi ve verimliliği arttırılamaz. Yeni öğretmenleri en çok düşündüren konulardan birisi de sınıf yönetimidir.
Bu ünitede, öğretim ortamında düzen ve uyumun sağlanması için sınıf yönetimine etki eden iç ve dış faktörler incelenecektir. Daha sonra, sınıf yönetimi yaklaşımları üzerinde durulacaktır.
Bu ünite Balıkesir Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mahir Alkan tarafından hazırlanmış ve kitabın yazarları tarafından genişletilmiştir.
6.1.1 Amaçlar
Bu ünitenin sonunda öğretmen adayları:
â?¢ Öğretimi etkileyen sınıf dışı faktörleri kavrar.
â?¢ Öğretimi etkileyen sınıf içi faktörleri kavrar.
â?¢ Sınıf yönetimi yaklaşımlarını kavrar.
6.2 Sınıf yönetimine etki eden faktörler
Planlanan eğitim-öğretim faaliyetlerinin etkin bir şekilde yürütülmesi için, gerekli öğrenme düzeninin, ortamının ve kurallarının sağlanması ve sürdürülmesi sürecine sınıf yönetimi denir. Bu süreçte, öğretmen öğrencilerinin çalışma engellerini en aza indirmeyi, etkinliklere katılımlarını sağlamayı ve öğretim zamanını en etkin bir şekilde kullanılmasını amaçlamalıdır.
Sınıf yönetimini sağlanabilmesi için dikkate alınması gereken önemli faktörler iki gurupta toplanmaktadır. Bunlar:
â?¢ Sınıf dışı faktörler
â?¢ Sınıf içi faktörler
6.2.1 Sınıf dışı faktörler
Sınıf dışı faktörler ve tanımları şöyle özetlenebilir.
â?¢ Yakın çevre: öğrencinin hergün içinde bulunduğu çevredir.
â?¢ Uzak çevre: bunlar içinde yaşanılan toplumunun yaşama biçimlerinden, diğer ülkelerin insanlarının yaşama biçimlerine kadar geniş bir alanı kapsar.
â?¢ Aile: eğitim ailede başlar. Kişilik yapısının temel davranışları büyük ölçüde ailede elde edilir. Tembel-çalışkan, doğrucu-yalancı, pısırık-girişken gibi ikilemlerin kazanılması ailede başlar, gelişir ve çoğu zaman da pekişir. Okulun bunları değiştirebilmesi için uzun zaman ve emek gerekir.
â?¢ Okul: sınıfın en yakın dış çevresidir. Okulun her özelliği ve durumu, sınıf içini etkiler. Okulun sosyo-ekonomik durumu, öğrenci sayısı, öğretmenin sınıfta kalış süresi ile öğrenci başarısı arasında doğrudan ilişki vardır. Okul, ayrıca, fiziksel yapı, görünüş, kullanılışlılık ve sağlık koşullarına uygunluk bakımından da yeterli olmalıdır.
6.2.2 Sınıf içi faktörler
Sınıf içi faktörler:
â?¢ Fiziksel ortam + ders araç gereçleri
â?¢ Öğretmen-öğrenci etkileşimi
olmak üzere iki ana başlıkta incelenebilir.
Sınıftaki öğrencilerin sayısı, duvar ve eşya renkleri, ısı, ışık, temizlik, gürültü düzeyleri, görünüm sınıftaki fiziksel ortamın öğeleri olarak sayılabilir.
Anlaşılacağı gibi buraya kadar bahsedilen faktörler esas itibariyle öğretmenin etki alanının dışında kalan faktörlerdir. Sınıf içinde öğretimin kalitesini belirleyen ve öğretmenin etki edebileceği faktör, öğretmen-öğrenci etkileşimidir. Burada ağırlıklı olarak, bu konu üzerinde durulacaktır. Sınıf içi öğretmen-öğrenci etkileşiminin, öğretimin kalitesinin artırabilmesinde asıl görev öğretmene düşmektedir. Bunun sağlanabilmesi için dikkate alınması gereken noktalar, birkaç başlık altında aşağıda özetlenmiştir.
6.2.2.1 Derse hazırlanma
Derse hazırlanma sadece bilimsel açıdan doğru bir ders vermek için değil, aynı zamanda iyi bir sınıf yönetimi ve konrolü için de gereklidir.
Özellikle, mesleğe yeni başlayan öğretmenler şu yanlış kanaate sahip olurlar. Madem ki bu ders kaynakları ve malzemeleri kendileri için hazırlanmıştır, o halde ders için başka bir kaynağa veya çok fazla hazırlığa gerek yoktur. Eğer bu görüşü uygularsanız öğrenciler derslerinizi hiç beğenmeyecektir. Öğretmen olarak elinizde bulunan ders kaynaklarını sahiplenmeli, konu ile ilgili değişik kaynaklar bulmalı ve okumalı; böylece dersinizi kendinizden emin, canlı ve ilgi çekici bir şekilde sunmalısınız.
Derse hazırlığınızın çok önemli diğer bir parçası da öğrencilerin ve sizin ders sırasında neler yapacağınız ile ilgili olacaktır. Bunun için de her derste yapılacak işlemlerin akışını düzenleyen bir ders planının mutlaka hazırlanmış olması gerekir.
6.2.2.2 Derse başlama
Bir dersin başlangıcında öğretmenin yapacağı çok iyi bir giriş birçok yönden yararlıdır:
â?¢ Öğrencilerin derse karşı ilgilerini ve dikkatlerini çeker. Dersin başında olumlu bir atmosferin oluşturulması bunu izleyen bölüm için iyi bir başlangıç noktası oluşturur.
â?¢ Dersin konusunu, amacını ve önemini vurgulamak çok önemlidir. Bir açıklama yapmaktan çok, sınıfa yöneltilen bir soru ilgilerini çeker. Oldukça yavaş, ama duyulabilecek bir ses tonu öğrencilerin sizi dinlemelerini ve gürültünün azalmasını sağlar.
â?¢ Öğrencilerin ilgilerini çektikten ve dersin amacını belirttikten sonra, derse yapacağınız girişin üçüncü bir işlevi, konunun önceki derslerle ilgisini kurmak ve o günkü derste neler yapacağınızı açıklamak olmalı.
Derse zamanında başlamak çok önemlidir. Bunun gerçekleşebilmesi için sizin ve öğrencilerin tam zamanında sınıfa girmesi gerekir. Özürsüz olarak sınıfa geç gelmenin kesinlikle kabul edilemeyeceğini öğrencilere belirtmelisiniz. Bu prensibinizi kararlı bir şekilde uygulamalısınız.
Dersin ilk birkaç dakikası genellikle ölü zamandır. Bu sırada öğrenciler yerleşirler, kitaplarını defterlerini çıkarırlar. Bu zaman süresinde siz bir veya birkaç öğrenciyle sosyal konularda konuşabilir veya sınıfa bir bilim adamının ilginç yönlerini anlatabilirsiniz. Herkesin yerleştiğini gördükten sonra derse başlamaya hazır olduğunuzun işaretini verin. Bu amaçla sessiz bir işaret, sessiz bir bekleyiş veya aşağıdaki sözcükler benzeri ifadelerle derse başlanabilir. (Şimdi dikkat. Şimdi hepiniz beni dinlemelisiniz. Herkes sessiz olsun. Evet arkadaşlar)
Bazı öğrencilerin derse hazır olmadıklarını gözlüyorsanız, bunu belirtin ve tam sessizliği sağlamadan kesinlikle derse başlamayın. Aksi halde daha sonraki derslerde başka öğrencilerin de benzer şekilde davrandıklarını görürsünüz.
Derse başlarken sınıfın önünde ve ortada ayakta durun. Açık ve net bir ses tonunu kullanın. Sınıf ile göz iletişimi kurun ve herkesin dikkatle dinlemesini sağlamaya çalışın. Konuşurken bir an için duraklayıp dersi dinlemeyen öğrenciye dikkatlice bakmanız, çoğu zaman bunu sağlamaya yeterli olur. Önceki dersler ile uygun şekilde bağlantı kurularak derse başlanabilir
Geçen hafta tartıştığımız noktayı hatırlayın . Çözeltinin tanımını yapabilecek kimse var mı? gibi.
Ancak, soruya yanlış cevap veren öğrencileri aşağılamamaya dikkat etmek gerekir. Bu öğrencilerin motivasyonunun (güdüleme) artmasına ve yeni dersi anlamalarına olumlu yönde etki eder.
6.2.2.3 Derste soru sorma
Soru sorma becerisi, etkin bir öğretimde çok önemli bir yere sahiptir. Derste soru sorma nedenleri şöyle sıralanabilir:
â?¢ Olaylar, sonuçlar ve fikirler üzerinde düşünmeyi ve bunların anlaşılmasını sağlamak.
â?¢ Anlama ve öğrenmenin düzeyini belirlemek.
â?¢ Öğrencilerin derse ilgilerini çekmek
â?¢ Daha önce işlenmiş konunun önemli noktalarını gözden geçirmek ve hatırlamak.
â?¢ Sınıf kontrolünü sağlamada, öğrencilerin yüksek sesle konuşmasını önlemek.
â?¢ Öğrencilerin cevaplarını kullanarak konuyu tüm sınıfa anlatmak.
â?¢ Zeki öğrencilerin, diğer öğrencileri cesaretlendirmelerini sağlamak.
â?¢ Utangaç öğrencilerin derse katılımını sağlamak.
â?¢ Önemli cevaplardan sonra öğrencilerin bilgilerini pekiştirmek.
â?¢ Duygu, görüş ve isteklerin ifade edilmesini sağlamak.
6.2.2.4 Tahtanın kullanımı
Tahta kimya derslerinde en yaygın kullanılan öğretim aracı olup, bir öğretmenin tahtayı kullanma becerisi onun öğretim kalitesinin de çok önemli bir göstergesidir. Tahtadaki yazılarınız okunaklı, düzenli ve sınıfın her tarafından rahatlıkla okunabilecek büyüklükte olmalıdır. Yeni öğretmenlerin yaptıkları çok yaygın bir hata, yüzleri tahtaya dönük iken konuşmalarıdır. Tahtaya yazarken, birşeyler de söylemek durumunda iseniz, sınıfa dönmeli, yüzünüz tahtaya dönük iken konuşmamalısınız.
Benzer şeyler tepegöz kullanımı için de sözkonusudur. Perdeye yansıtılanların sınıfın her yanından net bir şekilde görülmesini sağlayın ve kendiniz de görüntüyü engellemeyecek şekilde durun.
6.2.2.5 İsimleri öğrenme
Öğrencilerinizin isimlerini biliyorsanız, onlara ismen hitap edin. Daha etkili olur ve onları daha kolay kontrol edersiniz. Sen arka sıradaki….. . Pencerenin yanındaki gözlüklü….
şeklinde hitabetmeyin.
Öğrencilerin isimlerini öğrenmek şüphesiz ki kolay bir iş değildir. Ancak en kısa zamanda isimlerini öğrenmeye çalışın. Aşağıdaki öneriler bu konuda size yardımcı olacaktır.
â?¢ İlk dersinize gitmeden önce, sınıf listesini birkaç kez okuyun, birkaç isim seçin ve ders sırasında bunları tanıyın. Bu işleme tüm öğrencileri tanıyıncaya kadar devam edin. Bazı okullar, fotoğraflı sınıf listeleri hazırlarlar, bunları kullanabilirsiniz ya da böyle bir fotoğraflı listeyi siz hazırlayın.
â?¢ Yoklama yaparken ismini okuduğunuz öğrencinin elini kaldırmasını isteyin ve bu esnada yüzüne bakın.
â?¢ Öğrencilere ismen hitap etmeye çalışın.
6.2.2.6 Ev ödevi ve dönüt-düzeltme
Ev ödevi, öğrencilerin öğrenme süreçlerinin çok önemli bir bölümünü oluşturur ve yararları şöyle özetlenebilir:
â?¢ Öğrencilere, arkadaşlarının müdahalesi olmadan, kendi başlarına çalışma ve birşeyler üretme imkanı verir.
â?¢ Okulda yapmış olduğu çalışmaları ne ölçüde anladığını belirleme şansı verir.
â?¢ Anne-babalara, çocukların çalışmaları ile daha yakından ilgilenme fırsatı verir.
â?¢ Okuldaki çalışmalarına ek olarak, çalışmaları için güdülenmiş olurlar.
â?¢ Öğrencilere ödevin ne kadar zaman alacağını belirtmek yararlı olacaktır. Ayrıca nasıl yapılacağı konusunda da yol göstermek yararlı olur.
Öğrencilerin öğretmenlerinden alacakları dönüt çok önemlidir. Aşağılama, suçlama ve cezalandırma yoluyla sonuç elde etmek mümkün olmadığı halde, övgü ve cesaretlendirme son derece etkilidir. Öğrencilerin yazılı çalışmalarına not verirken de bu kural geçerlidir. Yazılı çalışmaları değerlendirirken şu noktalara dikkat etmek yararlı olacaktır:
â?¢ Öğrencilerin çalışmalarını sık aralıklarla değerlendirin; her defasında kelime kelime okumak mümkün olmasa bile az da olsa yapılacak dönüt-düzeltme, açıklama ve övgü hiçbir şey yapamamaktan daha iyidir. Bu uygulama öğrencilere en azından, öğretmenin kendilerine önem verdiğini ve izlediğini gösterir.
â?¢ Eleştiri kadar övgü ve cesaretlendirme de yapın. Çalışma hakkında az da olsa, övülecek olumlu yanlar bulmaya çalışın. Kesinlikle aşağılama, azarlama ve cezalandırma yoluna gitmeyin.
â?¢ Öğrencilerin yazılı çalışmalarını değerlendirirken Türkçe imla ve dilbilgisi kurallarına da dikkat edin.
6.2.2.7 İstenmeyen davranışlar
Sınıfta meydana gelebilecek istenmeyen davranışlardan kaçınmak için şu önerilere dikkat edin.
â?¢ Derslerinize çok iyi hazırlanın, böylece ders boyunca kontrol sizin elinizde olur.
â?¢ Ders sırasında yapacağınız etkinlikleri planlayın.
â?¢ Sınıfta görülebilecek bir yerde durun.
â?¢ Sınıfta farkına varmadığınız hiçbirşeyin olmayacağını hissettirin; gözlerinizi sınıf üzerinde gezdirin ve ne kadar küçük olursa olsun yanlış veya kötü davranış olduğunda derhal gerekeni yapın. Olayın ikinci defa olmasını beklemeyin. Dikkatinizi bir grup üzerinde toplamayın.
â?¢ Öğrencilerin ders süresince meşgul olmalarını ve derse katılımlarını sağlayın.
â?¢ Kurallarınız konusunda tutarlı olun.
â?¢ Kendinizden emin görünün.
â?¢ Çocukların hatalı davranışlarına, gereğinden fazla tepki göstermekten ve duygusal olarak davranmaktan kaçının.
â?¢ Kararlı olun, fakat asla kırıcı olmayın. Öğrenciler kendilerini azarlayan öğretmenlerden nefret ederler.
â?¢ En kısa zamanda isimlerini öğrenmeye çalışın ve isimleriyle çağırın.
â?¢ Doğru cevaplara olumlu karşılıklar verin. Homurdanmayın veya belli belirsiz başınızı sallamayın. çok iyi veya evet, aferin gibi karşılıklar verin.
6.3 Sınıf yönetimi yaklaşımları
Bir öğretmenin, öğretimini etkin kılmak için sınıf yönetiminde kullanabileceği bir kaç önemli yöntem vardır. Bununla birlikte, her sınıfta her yöntemin kullanılmayacağı da bilinmektedir. Öğretmen kendi öğrencilerinin karakterlerini dikkate alarak en uygun yöntemi seçmelidir. Örneğin, yeterli olgunluk düzeyine ulaşmamış öğrencilerin bulunduğu bir sınıfta demokratik bir yaklaşım etkili olamaz. Bu nedenle, öğretmen değişik sınıf yönetimi yaklaşımlarından haberdar olursa, değişik durumlarda hangi yaklaşımı kullanılabileceği konusunda karar verme şansı artar.
Sınıf yönetiminde çok sayıda yaklaşım kullanılmaktadır. Ancak, bu yaklaşımlardan üçü yaygın bir şekilde öğretmenler tarafından uygulanmaktadır. Bu nedenle burada, bu üç yaklaşımdan söz edilecektir. Bunlar, otoriter yaklaşım, planlı öğretim yaklaşımı ve davranış değiştirme yaklaşımıdır.
6.3.1 Otoriter yaklaşım
Ülkemizde en yaygın kullanılan yaklaşımdır. Bu yaklaşımda öğretmen değişik yönetim stratejilerini kullanarak sınıftaki disiplini sağlar. Özellikle bazı davranış kuralları öğretmen tarafından belirlenir ve öğrencilerin bunlara uyması beklenir. Öğrenciler bu yaklaşımda hangi haklara sahip olduklarını bilirler ve bu kuralları bozmamaya çalışırlar.
Bu yaklaşım sınıfta güç kullanarak öğrencilerin baskı altında tutulmasıyla karıştırılmamalıdır. Bu yaklaşımın temel noktası uyulması gereken kuralları ortaya koymak ve uyulmaması halinde alınacak önlemleri açıkça belirlemektir. Belirlenen kuralların, zaman zaman öğrencilere hatırlatılması, öğrencileri kurallara uymaya zorlar.
6.3.2 Planlı öğretim
Bir sınıfta kontrol ve disiplini sağlamanın önemli yönlerinden birisi de, öğretimi iyi planlamaktır. İyi planlama yapmak dersi öğrencilerin seviyelerine, ihtiyaçlarına ilgi ve yeteneklerine uygun bir şekilde sunmaktır. Böylece hem öğrencilerin başarı şansı artırılmış olur, hem de sınıf yönetimi kolaylaşır. İyi planlanmış ve iyi yürütülmüş derslerde öğrencilerin daha başarılı oldukları tespit edilmiştir (Collette ve Chiapetta, 1989). Başarılı öğretmenler derslerini hazırlarken öğrencilerinin yetenek ve ilgilerini dikkate alırlar. Çünkü öğrencilerin ilgisini çekmeyen ve yeteneklerine uygun olmayan dersler, onlar için çok sıkıcı olur. Bu sıkıcılık ise sınıfın kontrolünü ve disiplinin sağlanmasını zorlaştırır.
Bu yaklaşımı uygulayan bir öğretmen aşağıda belirtilen noktalara dikkat etmelidir.
1 Derslerinde herhangi bir etkinliğe aniden ve öğrencileri hazır hale getirmeden başlamamalıdır.
2 Bir etkinliği yaparken, başka etkinliklere geçmemelidir. Başlanan etkinliği sonuçlandırıp sonra diğerine geçmelidir.
3 Düzensiz olarak ve rastgele açıklamalarda bulunmamalıdır. Gerektiği zaman ve yeteri kadar açıklama yapılmalıdır.
4 Yapılan etkinlik bir laboratuar çalışması ise ilgili deney öğretmen tarafından önceden denenmelidir.
6.3.3 Davranış değiştirme yaklaşımı
Bu yaklaşıma göre öğrencinin davranışlarını önemli derecede etkilediğine inanılan çevresinin dikkatli bir şekilde kontrol edilmesi gerekir. Öğrencinin iyi veya kötü davranışlarının bütünü çevresindeki oluşumlardan etkilenir. Bu nedenle, davranışların kaynağı olan çevrenin iyi kontrol edilmesiyle davranışlar istenilen hale getirilebilir. Yani, olumlu davranışları desteklemek (veya ödüllendirmek) olumsuz davranışları ise değişik şekillerde (aşırıya kaçmadan) cezalandırmak insan davranışlarının değişimi üzerinde etkili olabilir.
Öğrenci istenilen davranışı gösterdiğinde hemen ödüllendirilir. Örneğin, eğer bir öğrenci gazetede veya dergide rastladığı bilimsel bir yazıyı, sınıf ortamına getirdiğinde ödüllendirilirse diğer öğrencilerin bu tür davranışta bulunma isteği artar.
Öğrencideki istenmeyen davranışlar, ceza yöntemiyle düzeltebilir. Örneğin hatalı davranan öğrenciye, sınıf veya laboratvuarda ek bir iş vermek (laboratuarda tamirat, temizlik veya çöpleri toplatmak veya fazladan bir ödev verme gibi) onu daha sonraki derslerde hatalı davranışlarından vaz geçirmeye zorlar.
Uygun kullanıldığı zaman davranış değiştirme yaklaşımının çok verimli olduğu iddia edilmektedir (Collettea ve Chiappetta, 1989). Ancak öğretmen öğrencilerin karakterine göre ödülün mü veya cezanın mı daha etkili olacağını iyi etüt etmelidir. Bu yaklaşımı kullanırken, ister ceza olsun ister ödülleme olsun, belli bir davranış şekli oluşturulduktan sonra sürekli ödüllendirme veya cezalandırma değil, arasıra ödüllendirme veya cezalandırma yapılmalıdır.
Özetlemek gerekirse bu üç yaklaşımdan her biri öğretmenlerce tercih edilebilir. Bu tercihte öğretmenin karakteri de önemlidir. Bazı öğretmenler belli bir ortamda bir yaklaşımı kullanarak başarılı oldukları halde, diğerleri aynı şekilde başarılı olmayabilir. Ancak, bu yöntemlerden herhangi biri yerine üçünün bir karışımı da kullanılabilir. Öğretmen, öğrencilerin ve çevrenin durumu da dikkate alarak en uygun yaklaşımı seçmelidir.
6.4 Öğrenci etkinlikleri
1 Sınavda kopya çeken öğrencinin bu davranışını düzeltmek için ne yaparsınız?
2 Tecrübeli bir kimya öğretmeni ile sınıf ve laboratvuarda yönetimin nasıl yapılacağı konusunda bir röportaj yapın. Raporunuzu 3-4 lü gruplarda arkadaşlarınızla tartışın. Ortak ve zıt yönleri belirleyin. Bir sonuç raporu hazırlayarak öğretim elemanına sunun.
3 Yeni öğretmen olarak bir okulda göreve başladığınızda size disiplinsizliği ile bilinen bir sınıf verilse, ilk dersinizde bu öğrencileri kontrol altına almak için neler yaparsınız. Sağladığınız bu kontrolu ders yılı boyunca devam ettirmek için neler yaparsınız? 3-4 lü gruplarda tartışın.
4 Haftada iki üç kez sizin dersinize geç kalan bir öğrencinizin bu davranışını nasıl düzeltirsiniz? 3-4 lü gruplarda tartışın.
5 Sınıf yönetimine etki eden iç ve dış faktörleri 3-4 lü gruplarda tartışın. Tartışma sonuçlarını grup görüşü olarak bütün sınıfa sunun.
www.kkef.net/smf alıntıdır
kpss sınıf yönetimi ve disiplini
